Wersja polska Wersja angielska Wersja niemiecka Wersja rosyjska
Logowanie:

Wałbrzych

Wałbrzych (niem. Waldenburg, czes. Valdenburk, łot. Valbžiha) – miasto w województwie dolnośląskim, po reformie administracyjnej powiat miejski, od 1 stycznia 2003 w powiecie wałbrzyskim, jest największym miastem w Polsce o takim statusie. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego. Miasto leży nad rzeką Pełcznicą, w Górach Wałbrzyskich (Sudety Środkowe).

 

Wałbrzych to miasto położone w województwie dolnośląskim,w powiecie wałbrzyskim. Liczy 127 tysięcy mieszkańców. Miasto zostało założone w 1305 roku, prawa miejskie uzyskało ok. 1400 roku. Największy rozkwit przeżywało w XIX wieku, wraz z rozwojem przemysłu w mieście, głównie górnictwa i koksownictwa. Do niedawna duży ośrodek przemysłowy, centrum administracyjne województwa wałbrzyskiego oraz ośrodek górnictwa, obecnie gmina miejska o funkcjach przemysłowo - handlowo - usługowych z rozwijającymi się funkcjami ośrodka turystycznego, stolica powiatu wałbrzyskiego.

 

Historia

 

Według relacji Ephraima Ignatiusa Naso, świdnickiego kupca, podanej w jego książce z 1667 – "Phoenix redivius ducatuum Swidnicensis et Javroviensis", osada Waldenburg, pospolicie zwana Wallenberg, istniała już w 1191. Nazwę swą zawdzięczać miała pielgrzymkom do drewnianego kościółka na pagórku (niem. wallen – pielgrzymować), lub staremu grodowi pośród lasu. Ta druga wersja jest bardziej prawdopodobna, jest bowiem faktem, że w pobliżu tego kościółka, przy którym tryskało źródło wody mineralnej, istniał nizinny gród otoczony wałami i fosą. Stare zapisy podają nazwy: Waldenburg (1400 r.) i Waldenberc (1372 r.), co można przetłumaczyć jako "leśny gród" lub "leśna góra".

 

Palisadowy gród wałbrzyski, z wałem dochodzącym do 8 m wysokości, był słowiańskim okopem pierścieniowym. Miał 44 m długości i 32,5 m szerokości. W jego miejscu istniała prawdopodobnie osada słowiańska. Wydaje się więc, że Wałbrzych wyrósł z dawnego grodziszcza na pagórku, w pobliżu borów obszernej kotliny, do której zapuszczali się osadnicy z nizin, wąwozem Pełcznicy.

 

Historyczny rodowód miasta wywodzi się z czasów wczesnośredniowiecznych, prawdopodobnie z końca XII w. W okresie tym istniała już leśna osada słowiańska, która z biegiem lat przekształciła się w mały gródek warowny, wioskę, a w końcu w miasto. Pierwsza w pełni wiarygodna informacja o Wałbrzychu pochodzi z 1305 r. Z tego bowiem okresu zachował się dokument określający wysokość świadczeń parafii śląskich na rzecz biskupstwa wrocławskiego, wśród których został wymieniony także Wałbrzych. Status miasta Wałbrzych uzyskał w latach 1400-1426. Z roku 1426 pochodzi historyczna wzmianka o Wałbrzychu jako mieście liczącym ok. 200 mieszkańców.

 

Dzieje Wałbrzycha od 1278 r. związane były z losami księstwa świdnickiego, a od 1326 r. z księstwem świdnicko-jaworskim i zamkiem Nowy Dwór, wzniesionym ok. 1290 r. w Podgórzu na Górze Zamkowej przez Bolka I, księcia świdnickiego. Po 1392 r. księstwo świdnicko-jaworskie przeszło we władanie cesarza Karola IV Luksemburczyka, który równocześnie był królem Czech. Tym samym księstwo podporządkowane zostało czeskiemu zwierzchnictwu administracyjnemu.

 

Miasto wielokrotnie zmieniało właściciela. Przez ponad 250 lat Wałbrzych i okoliczne wsie znajdowały się w posiadaniu rodu Czetryców, czego istniejącym śladem jest zespół pałacowy budowany w latach 1604-1628, tzw. Pałac Czetryców, obecna siedziba Urzędu Wojewódzkiego.

 

W 1738 r. miasto i przyległości kupił Konrad Hochberg, właściciel sąsiadującego zamku Książ, jednego z trzech największych w Polsce. Zamek był budowany i rozbudowywany począwszy od XIII w. Jest połączeniem wielu stylów architektonicznych. Po siedemdziesięciu latach pozostawania w rękach rodu Hochbergów miasto przestało być własnością prywatną i w 1808 r. zaczęło wieść niezależne życie.

 

Wieki XV i XVI to okres rozwoju rzemiosła tkackiego, którego apogeum przyniósł XVIII w. Był to równocześnie koniec wałbrzyskiego tkactwa. Jego miejsce zajęło włókiennictwo, a także górnictwo węglowe, dynamicznie rozwijające się od połowy XVIII w.

 

Według przekazów historycznych w roku 1604 Diprand Czetryc wydał "ordunek węglowy", który regulował sprawy wydobycia, magazynowania i sprzedaży węgla oraz wynagrodzenia gwarków. W roku 1747 czynnych było w Wałbrzychu 7 kopalń węgla, a w 1805 r. 54 szyby zatrudniały 895 górników. Wiek XIX i początek XX to dla miasta dalszy dynamiczny rozwój istniejących i nowo powstałych gałęzi przemysłu: włókienniczego, ceramicznego, szklarskiego, metalowego oraz górniczego. Do dzisiaj pracuje powstała w 1818 r. mechaniczna przędzalnia lnu, uruchomiona w 1920 r. odlewnia żeliwa i fabryka maszyn oraz od 1922 r. fabryka lin i drutu. Nadal z powodzeniem wyroby swe sprzedają dwie, z trzech istniejących, fabryki porcelany powstałe w 1829 i 1845 r.

 

W miarę rozwoju miasta następowała rozbudowa jego infrastruktury komunalnej. Pierwsza linia kolejowa połączyła Wałbrzych i Wrocław w 1843 r., a od 1896 r. można było dotrzeć pociągiem do Kłodzka i Czech. Miasto uzyskało także wszelkie niezbędne urządzenia komunalne: elektryczność w 1896, gaz w 1868, wodociągi w 1905, komunikację tramwajową w 1898 r.

 

Wraz z rozwojem przemysłu miasto rozrastało się, zabudowując okoliczne tereny i wchłaniając sąsiednie osiedla. Obecny układ urbanistyczny jest wynikiem zarówno ukształtowania terenu, jak i faktu, że część dzisiejszych dzielnic była uprzednio odrębnymi miasteczkami zachowującymi swoisty klimat. W 1856 r. Wałbrzych otrzymał nowy ratusz. Wśród zabudowy miejskiej zaczęły wyróżniać się obiekty przemysłowe, kominy i piętrzące się hałdy. W 1939 r. miasto posiadało ok. 65 tysięcy mieszkańców.

 

Po II wojnie światowej, która – podobnie jak I wojna – nie spowodowała większego zniszczenia miasta, nastąpił jego wzrost przestrzenny przy zachowaniu ukształtowanego wcześniej charakteru przemysłowego. Granice administracyjne rosły dzięki dołączeniu kolejnych pobliskich gmin, jak i budowie nowych osiedli mieszkaniowych. Efektem tych zmian jest obecna powierzchnia miasta, wynosząca prawie 85 km².

 

Pochodzenie nazwy miasta

 

"Wałbrzych – miasto wśród gór" – tak według "Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego" należy tłumaczyć nazwę miasta – Walmbrich. Miasto, nad którym wznosi się kopuła Chełmca (851m n.p.m.), położone jest wśród zielonych wzgórz w centralnej części Sudetów Środkowych, na wysokości 450-500 m n.p.m., na pograniczu dwóch rejonów geograficznych: Pogórza Wałbrzyskiego i Gór Wałbrzyskich. Wałbrzych leży nad rzeką Pełcznicą.

 

Wałbrzych, po niemiecku Waldenburg, miał swoje dialektyczne nazwy: Walmbrich, Walbrich. Ta właśnie nazwa występuje w "Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego". Najbliższe współczesnej nazwie miasta było jej czeskie określenie Valbrich. Nazwę tę tłumaczono jako "miasto wśród gór" bądź "Lasogród".

 

Zabytki

 

  • Zamek Książ - największy zamek na Dolnym Śląsku, trzeci pod względem wielkości w Polsce (po Wawelu i Malborku). Zamek wybudowany został w latach 1288 - 1292 dla Bolka I ażeby mógł się on bronić przed najazdem Czechów. Po wymarciu dynastii posiadłości dostały się we władanie korony czeskiej. W 1483 roku Książ wraz z przyległościami został wcielony do korony.
  • Wałbrzyski Rynek - centralny plac miasta na którym w 1731 roku stał drewniany ratusz. W 1996 roku rynek przeszedł gruntowną modernizację, ograniczono na nim ruch samochodowy, wybudowano fontannę oraz elementy małej architektury (dotychczas mieścił się tam parking wybudowany w 1928 roku).
  • Budynek Muzeum Okręgowego - wybudowany został w 1801 roku.
  • Ratusz wałbrzyski - stary ratusz na rynku nie spełniał już wymogów więc miasto w 1854 roku zakupiło za kwotę 8000 talarów 4 morgi ziemi na wybudowanie placu rynkowego, oraz nowego ratusza. Budynek ratusza zaprojektował i wykonał królewski budowniczy Waesemann.
  • Prokuratura Okręgowa - budynek na reprezentacyjnym placu Wałbrzycha - Placu Magistrackim wzniół w 1904 roku architekt Resner z Wrocławia.
  • Pałac Tielscha - pałac wybudowany dla właściciela pobliskich Zakładów Porcelany - Carla Tielscha. Projekt wykonany przez budowniczego wrocławskiego Wassemanna.
  • Dawny pałac rodu Czettritzów (1604-1628), późnorenesansowy, rozbudowany 1857 na siedzibę administracji książąt pszczyńskich.
  • Palmiarnia w Lubiechowie - Palmiarnia Lubiechowska - wybudowana została w latach 1911 - 1914 na rozkaz księcia pszczyńskiego Jana Henryka XV von Hochberga. Na powierzchni 1900 m² występuje ponad 80 gatunków roślin pochodzących z całego świata.

 

Kościoły

 

  • Kościół pw. Matki Boskiej Bolesnej, jednonawowy, zbudowany w 1305, całkowicie przebudowany w stylu barokowym 1714
  • Kościół ewangelicki projektu Carla Gottharda Langhansa, 1785-1788
  • Kościół pw. Matki Boskiej Bolesnej - wzniesiony w średniowieczu, w 1720 roku przeszedł gruntowną przebudowę
  • Kościół św. Ducha, w duchu klasycystycznym, salowy, wzniesiony 1847-1848, obecnie polsko-katolicki
  • Kościół pw. Aniołów Stróżów - W 1899 roku rozebrano stary kościół by ustąpić miejsca nowemu budynkowi, który został zbudowany w latach 1898 - 1904 wg projektu architekta wrocławskiego Alexisa Langera. Kościół jest halowy, zbudowany na planie krzyża łacińskiego.

 

Kultura

 

  • Wałbrzyski Ośrodek Kultury,
  • Filharmonia Sudecka,
  • Teatr Dramatyczny im. Jerzego Szaniawskiego
  • Teatr Lalki i Aktora
  • Kina

 

Rekreacja

 

Wałbrzych ma dosyć dobrze rozbudowaną bazę rekreacyjno - sportową. Mieszkańcy mogą korzystać z kilkunastu boisk sportowych, 2 stadionów, kortów tenisowych, pływalni, siłowni, lodowiska. Duże znaczenie ma tutaj Ośrodek Sportu i Rekreacji w Wałbrzychu.

 

Stadiony i boiska klubowe:

 

  • Ośrodek Sportu i Rekreacji
  • Stadion "Górnik"
  • Stadion "Zagłębie"

 

Korty tenisowe:

 

  • OSiR
  • Park im. Jana III Sobieskiego

 

Pływalnie:

 

  • kąpielisko miejskie
  • pływalnia kryta przy SP na ul.Grodzkiej
  • Zespół Szkół Ogólnokształcących - Sportowych ul. Sokołowskiego
  • Stadion "Zagłębie"

 

Siłownie:

 

  • OSiR
  • Szkoła Podstawowa przy ul. Grodzkiej
  • Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej Ośrodek Kulturystyki i Ćwiczeń Siłowych "Spartakus"
  • Gabinet Odnowy OSiR
  • Kompleks sportowy przy ul. Ratuszowej
  • Fitness Club przy ul. Palisadowej
  • Siłownia - PEC

 

Lodowisko:

 

  • OSiR - sztuczne tylko w sezonie zimowym

 

 

 

 

 

Herb Wałbrzycha

 

Widok wałbrzyskiego rynku z 1905 roku

źródło: Wikipedia http://pl.wikipedia.org/wiki/Wa%C5%82brzych
 

Zamek Książ

źródło: Wikipedia http://pl.wikipedia.org/wiki/Wa%C5%82brzych
 

Ratusz-siedziba Urzędu Miasta

źródło: Wikipedia http://pl.wikipedia.org/wiki/Wa%C5%82brzych

 

Tekst udostępniany na licencji GNU Free Documentation License.

Żródło: Wikipedia , Autorzy tekstu

 

   
   
   
   

Wałbrzych - przykładowe kwatery i noclegi

Komentarze

Do tego artykułu nie napisano jeszcze komentarzy.

Dodaj komentarz


Treść:
Podpis:
Kod weryfikacyjny: CAPTCHA

Przepisz powyższy kod:

Przewodnik turystyczny - REGIONY

Przewodnik turystyczny - MIASTA i MIEJSCOWOŚCI

Prezentowane na łamach serwisu kwatery i proponowane w nich noclegi nie są ofertą w rozumieniu przepisów prawa. E-wyjazd.pl nie ponosi odpowiedzialności za szczegóły oferty deklarowane przez poszczególne obiekty.
Lista miejscowości Lista typów Tworzenie stron internetowych