Wersja polska Wersja angielska Wersja niemiecka Wersja rosyjska
Logowanie:

Biłgoraj

Biłgoraj to miasto i gmina w województwie lubelskim, siedziba powiatu biłgorajskiego. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa zamojskiego.

 

Historia

 

Nazwa miasta

 

Najprawdopodobniej słowo Biłgoraj (dawniej Biełgoraj) jest nazwą topograficzną. Oznacza ono wzniesienie nazywające się Biały Goraj, na którym w XVI w. lokowano miasto.

 

Miasto zostało założone przez Adama Gorajskiego w latach 70. XVI w. Akt lokacyjny nadający Biłgorajowi prawa miejskie został podpisany 10 września 1578 r. przez króla Stefana Batorego. Po śmierci założyciela Biłgoraj przeszedł w ręce jego syna - Zbigniewa Gorajskiego, a następnie Teodora Gorajskiego. Gdy ten ostatni zmarł bezpotomnie, miasto objęła Teofilia Rejowa. W 1693 r. sprzedała ona Biłgoraj wraz z okolicznymi dobrami Stanisławowi Antoniemu Szczuce. W 1735 r. miasto znalazło się w posiadaniu Potockich.

 

W XVI w. Biłgoraj zajmował 9. miejsce pod względem wielkości w Małopolsce.

 

Już w XVII w. Biłgoraj słynął jako ośrodek sitarski, włosiankarski (wytwarzanie siatek z włosia końskiego) i łubiarski (wycinanie drewnianych łubów na ramy do sit). Pierwsze dane o istnieniu cechu sitarzy pochodzą z 1710 roku. Biłgorajskie sita były sprzedawane w Rosji, Niemczech, Francji, a sitarze dorabiali się nieraz ogromnych majątków.

 

Większość budynków znajdujących się w Biłgoraju budowana była z drewna, przez co miasteczko łatwo padało ofiarą wielu pożarów. Największy z nich miał miejsce w 1648 r., po podpaleniu miasta przez Kozaków.

 

Po upadku powstania kościuszkowskiego Biłgoraj znalazł się w granicach Austrii. Po 1809 r. miasto na krótko weszło w skład Księstwa Warszawskiego, po czym w 1815 r. Biłgoraj został zagarnięty przez Rosję. Rozwój miasteczka został bardzo spowolniony, a jego mieszkańcy zaczęli biednieć.

 

Ludność Biłgoraja na przełomie XVIII i XIX w. liczyła ok. 3 tysięcy mieszkańców, by wzrosnąć w 1865 r. do sześciu tysięcy. Pod tym względem Biłgoraj zajmował wówczas wśród miast guberni lubelskiej trzecie miejsce (większy był Lublin i Hrubieszów).

 

Od 1806 właścicielem Biłgoraja był Stanisław Nowakowski, po czym miasto przejął Walerian Płatonow. Po upadku powstania styczniowego, w 1864 r. Biłgoraj został sprzedany rządowi rosyjskiemu i zaczął pełnić funkcję miasta powiatowego.

 

Od XVII do XIX w. w Biłgoraju produkowano słynne w całym kraju Zielone piwo biłgorajskie, ponoć jeden z ulubionych napojów królowej Marysieńki Sobieskiej. Niestety, w późniejszych latach zaginął przepis, według którego produkowano ten trunek.

 

Podczas Powstania styczniowego w okolicach Biłgoraja działały liczne oddziały powstańcze. Stoczono tu wiele bitew i potyczek, np. potyczka pod Józefowem, która odbyła się 24 kwietnia 1863 r.

 

Biłgoraj w XX w.

 

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. Biłgoraj podjął próby podniesienia się z porozbiorowej biedy i zacofania. Budżet miasta z każdym rokiem powiększał się; powstawały nowe miejsca pracy. W 1928 r. Biłgoraj został zelektryfikowany. Zwiększała się liczba domów murowanych, jednakże większość mieszkań aż do 1939 r. była budowana z drewna.

 

Podczas Kampanii wrześniowej Biłgoraj poniósł znaczne straty. 11 września 1939 r. miasto zostało podpalone przez hitlerowskich dywersantów, spłonęło wtedy ponad 1000 budynków. 8 i 14 września Biłgoraj został zbombardowany. Polska artyleria przeciwlotnicza zestrzeliła wtedy jeden niemiecki bombowiec, a drugi uszkodziła. 9 września polska żandarmeria wojskowa aresztowała i rozstrzelała biłgorajskiego nadleśniczego - Ryszarda Műllera, który okazał się niemieckim szpiegiem. W dniach 14 i 15 września odbyła się tzw. "bitwa o Biłgoraj" - miasto kilkakrotnie przechodziło z rąk do rąk. Dopiero 17 września, po kolejnym pożarze, Biłgoraj został zajęty przez wojska niemieckie. Od 28 września do 3 października 1939 r., zgodnie z paktem Ribbentrop-Mołotow Biłgoraj znajdował się pod okupacją radziecką.

 

Okolice Biłgoraja były terenem nasilonych działań oddziałów partyzanckich. Miasto, położone wśród lasów Puszczy Solskiej stanowiło ważny punkt strategiczny. Oddziały partyzanckie (głównie AK i BCh) przeprowadziły wiele akcji dywersyjnych. Największy rozgłos zyskało zaatakowanie biłgorajskiego więzienia i odbicie 72 więźniów przez oddział pod dowództwem Tadeusza Szumberka-Rychtera "Żegoty" 24 września 1943 r.

 

Na terenie powiatu dokonano licznych pacyfikacji i mordów. W samym Biłgoraju często odbywały się "łapanki" i publiczne rozstrzeliwania ludności. Od kwietnia 1944 r. w miasteczku działał też obóz przejściowy dla partyzantów. 4 lipca 1944 r. w lesie Rapy na peryferiach miasta Niemcy rozstrzelali 64 żołnierzy AK i BCh ujętych podczas akcji "Sturmwind II". Biłgoraj został wyzwolony przez Armię Czerwoną 24 lipca 1944 r. Z wojny miasto wyszło z sięgającymi blisko 80% zniszczeniami i utratą połowy ludności (4,5 tys.).

 

W powojennej odbudowie miasta miał duży udział Józef Dechnik. W latach 70. czynił on starania, aby Biłgoraj uzyskał status miasta wojewódzkiego. Z czasów powojennych warto również wspomnieć o założonej w 1984, pierwszej w Polsce "Wiosce Dziecięcej SOS" im. Dzieci Zamojszczyzny - placówce obejmującej zespół domków jednorodzinnych dla rodzin zastępczych. W 1978 r., w rocznicę 400-lecia powstania miasta Biłgoraj został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

 

Znaczny odsetek mieszkańców Biłgoraja stanowili Żydzi. Trudnili się głównie handlem - do nich należała większość sklepów istniejących w mieście. Nieliczni zajmowali się sitarstwem lub innymi rzemiosłami. Liczba Żydów stale rosła. W XVII w. w Biłgoraju mieszkało ich kilkudziesięciu, ale już w sto lat później kilkuset. Na początku XX w. Żydzi stanowili większość mieszkańców miasta.

 

Żydzi jako mieszkańcy miasta byli traktowani na równi z Polakami. W przeciwieństwie do innych miast, gdzie często panował antysemityzm, w Biłgoraju zjawisko takie praktycznie wcale nie występowało. W większości Żydzi zamieszkiwali centrum miasta. Ich mieszkania znajdowały się na rynku oraz kilku pobocznych ulicach. Część Żydów mieszkała również na przedmieściach (razem z Polakami).

 

Członkowie kupieckich rodzin żydowskich byli najbogatszymi mieszkańcami miasta. Wielu z nich posiadało konta w bankach szwajcarskich i austriackich. Ci, którzy swój majątek ulokowali w Wiedniu, wszystko stracili w 1938 r. po aneksji Austrii przez Niemcy. Jednakże większość Żydów żyła poniżej granicy ubóstwa. Wielu z nich nie stać było na zaspokojenie podstawowych potrzeb. W ich mieszkaniach nie było prądu, mimo że Biłgoraj został zelektryfikowany pod koniec lat 20. XX wieku.

 

Żydzi ortodoksyjni ubierali się w długie, czarne płaszcze zapięte pod szyję, tzw. "chałaty". Nosili czarne czapki, tzw. "jarmułki". Pod koniec XIX w. większość biłgorajskich Żydów ubierała się tak samo jak Polacy.

 

W okolicach Biłgoraja Żydzi uroczyście obchodzili dwa święta - Szabat (zwany tu "Szabasem") i tzw. "Kuczki". Podczas świąt nie wolno im było wykonywać żadnego wysiłku fizycznego - służyły im wtedy biedne, katolickie kobiety pochodzące z oddalonej o 5 km wsi Rapy. Wszystkie ważne wydarzenia, takie jak śluby, nie odbywały się w Biłgoraju, lecz w Lublinie lub Warszawie. Biłgorajscy Żydzi, oprócz nabożeństw odbywających się w synagodze, codziennie uczęszczali na modlitwy odbywające się w prywatnych domach.

 

W Biłgoraju istniał dwór cadyka Mordechaja Rokeascha, który przyciągał do miasta wielu chasydów. Była tu duża synagoga (tzw. "bożnica"), mykwa, żydowska szkoła, a od 1909 r. działała drukarnia ksiąg hebrajskich.

 

W 1939 r., podczas wycofywania się z Biłgoraja wojsk sowieckich, część Żydów uciekła do ZSRR. Niektórzy wyjechali do USA lub Palestyny (dzisiejszy Izrael). W czerwcu 1940 r. Niemcy utworzyli w miasteczku getto, w którym początkowo zamykano Żydów z całej okolicy. W szczytowym okresie funkcjonowania przebywało w nim ponad 2 500 Żydów. Od kwietnia 1941 r. rozpoczęła się stopniowa wywózka z getta, głównie do Sonderkommando Belzec der Waffen-SS w Bełżcu, ale również do gett przejściowych w Goraju i Tarnogrodzie. Łącznie wymordowano do tego czasu ok. 1000 Żydów.

 

Od 2 listopada 1942 r. getto zaczęło się z powrotem zapełniać, na skutek realizacji Operacji "Reinhard", dla której Biłgoraj był lokalnym punktem zbornym. Najpierw skomasowano w Biłgoraju Żydów z całej okolicy, mordując wielu z nich od razu po drodze, a następnie wyprowadzono większość z nich jedną, zwartą kolumną do Zwierzyńca, skąd odjechali do obozu zagłady w Bełżcu. W getcie pozostała jeszcze niewielka liczba żydowskich rzemieślników, potrzebnych do pracy w miejscowych zakładach, których zamordowano w styczniu 1943 r. ostatecznie likwidując getto.[2]

 

Dwie żydowskie rodziny uratował biłgorajski leśniczy Jan Mikulski, który przechowywał je przez cały czas okupacji.

 

Turystyka

 

W Biłgoraju turystom swoje usługi oferuje hotel "DoDo", hotel przy Nadleśnictwie i motel "Pod Gajem", wszystkie dwugwiazdkowe. Miasto jest siedzibą lokalnego oddziału PTTK.

 

Zabytki i atrakcje turystyczne

 

Biłgoraj jest dobrą bazą wypadową na Roztocze i Puszczę Solską. W granicach osiedla Bojary znajduje się zalew.

 

W położonym w centrum miasta skansenie "Zagroda sitarska" znajduje się budynek mieszkalny, stajnia, wozownia, pełne wyposażenie chałupy biłgorajskiego sitarza z początku XIX w. W mieście jest też kilka zabytkowych kościołów:

 

  • Kościół pw. Trójcy Świętej Wniebowzięcia NMP z 1750;
  • Kościół pw. św. Jerzego również z drugiej połowy XVII;
  • Franciszkański zespół poklasztorny - kościół, nieczynny klasztor, dzwonnica, kaplica w miejscu objawienia się św. Marii Magdaleny.
  • Cmentarz żydowski z XIX w.

 

W mieście znajduje się 11 pomników:

 

  • Krzyż poświęcony 64 partyzantom rozstrzelanym na Rapach - Droga Straceń
  • Krzyż poświęcony ofiarom UB i NKWD - ul. Poprzeczna
  • Obelisk poświęcony poległym żołnierzom polskim walczącym o Biłgoraj w 1939 r.
  • Obelisk poświęcony żołnierzom AK i BCh - Plac Solidarności
  • Pomnik Józefa Dechnika - ul. Kościuszki
  • Pomnik powstańców listopadowych - ul. Zamojska
  • Pomnik patriotów polskich straconych w latach 1939 - 1944 - ul. Zamojska
  • Pomnik Henryka Dąbrowskiego - Park Solidarności
  • Pomnik Ignacego Krasickiego - ul. Kościuszki
  • Pomnik żołnierzy polskich walczących podczas II wojny światowej - Plac Wolności
  • "Pomnik dziękczynienia" za 2000 lat chrześcijaństwa - Plac Wolności

 

Istnieją tu także dwie murowane kapliczki z 1917 r. - jedna znajduje się przy ul. Lubelskiej, druga przy ul. Moniuszki. Natomiast przy ul. Zamojskiej zwraca uwagę XIX-wieczna figura św. Jana Nepomucena, patrona biłgorajskich sitarzy.

 

Dwa z czterech biłgorajskich cmentarzy - jeden, rzymskokatolicki przy ul. Lubelskiej, i drugi - żydowski przy ul. Marii Konopnickiej, posiadają znaczną wartość historyczną.

 

Warto odwiedzić park "Różnówka" - pozostałość po rezydencji Stanisława Nowakowskiego.

 

Dla architektury centrum Biłgoraja charakterystyczne są drewniane, niewielkie domy. Niektóre z nich pochodzą jeszcze z XIX w. Obecnie wiele z nich pełni funkcje usługowe.

 

Szlaki turystyczne

 

Biłgoraj jest węzłem sześciu szlaków turystycznych:

 

  • Szlak Roztoczański
    • Szlak pieszy, trasa: Zwierzyniec - Żelebsko - Biłgoraj - Bidaczów Stary
  • Szlak Puszczański
    • Szlak pieszy, trasa: Górecko Kościelne - Edwardów - Biłgoraj
  • Szlak Białej Łady
    • Szlak rowerowy, trasa: Biłgoraj - Żelebsko - Wola Kątecka - Nadrzecze - Biłgoraj
  • Szlak "Wzgórze Polak - Pogranicze regionów
    • Szlak rowerowy, trasa: Biłgoraj - Żelebsko - Lipowiec - Wzgórze Polak
  • Niebieski szlak rowerowy
    • Trasa: Biłgoraj - Smólsko - Markowicze - Pisklaki - Osuchy
  • Niebieski szlak rowerowy
    • Trasa: Biłgoraj - Sól - Dąbrowica - Ujście

 

Kultura

 

W Biłgoraju działają:

  • Biłgorajskie Centrum Kultury + kino [4]
  • Młodzieżowy Dom Kultury
  • Muzeum regionalne
  • Fundacja "Kresy 2000" [5]

Co roku odbywają się imprezy kulturalne nazywane "Żałosne" i "Radosne". Inscenizują one tradycyjne witanie i żegnanie sitarzy, którzy w XIX w. wyjeżdżali handlować sitami. Ponadto, co roku odbywa się Ogólnopolski Festiwal Piosenki religijnej "Soli-Deo". W 2002 r. w Biłgoraju kręcono zdjęcia do autorskiego filmu "Motór" Wiesława Palucha. [6]

 

Sport

 

W mieście działa osiem klubów sportowych:

 

  • BKS Łada Biłgoraj Strona klubu
  • Fudokan Karate klub
  • UKS Piątka Biłgoraj (pływanie)
  • Automobilklub biłgorajski
  • Ludowy Klub Sportowy "Znicz".
  • Młodzieżowy Klub Sportowy MKS Biłgoraj Strona klubu
  • Biłgorajski Klub Sportowy "Szóstka" Strona klubu
  • Klub Sportowy "Basket" Biłgoraj

 

Biłgoraj jest zalążkiem karate tradycyjnego na Lubelszczyźnie. W mieście znajduje się autodrom z torem kartingowym, stadion, kryta pływalnia, ściana wspinaczkowa, strzelnica sportowa, planowana jest budowa hali sportowej.

 

 

 

Herb Biłgoraja

 

Kryta pływalnia

źródło: Wikipedia http://pl.wikipedia.org/wiki/Bi%C5%82goraj
 

Kościół pw. Trójcy Świętej

źródło: Wikipedia http://pl.wikipedia.org/wiki/Bi%C5%82goraj
 

Skansen "Zagroda sitarska"

źródło: Wikipedia http://pl.wikipedia.org/wiki/Bi%C5%82goraj

 

Tekst udostępniany na licencji GNU Free Documentation License.

Żródło: Wikipedia , Autorzy tekstu

 

   
   
   
   

Komentarze

Do tego artykułu nie napisano jeszcze komentarzy.

Dodaj komentarz


Treść:
Podpis:
Kod weryfikacyjny: CAPTCHA

Przepisz powyższy kod:

Przewodnik turystyczny - REGIONY

Przewodnik turystyczny - MIASTA i MIEJSCOWOŚCI

Prezentowane na łamach serwisu kwatery i proponowane w nich noclegi nie są ofertą w rozumieniu przepisów prawa. E-wyjazd.pl nie ponosi odpowiedzialności za szczegóły oferty deklarowane przez poszczególne obiekty.
Lista miejscowości Lista typów Tworzenie stron internetowych